Odrzucenie spadku w imieniu dziecka – zasady po zmianie przepisów z 2023 r.
Od 15 listopada 2023 r. rodzice w wielu sytuacjach odrzucają spadek za dziecko bez zgody sądu opiekuńczego. Wyjaśniamy cztery warunki, oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, koszty i termin.
Odrzuciłeś spadek po rodzicu, bo zostawił długi. Kilka tygodni później dowiadujesz się, że teraz spadkobiercami są Twoje dzieci. To typowy ciąg zdarzeń - i właśnie dla niego w 2023 r. zmieniono przepisy. Wiele poradników w internecie wciąż opisuje stary stan, w którym każde odrzucenie za dziecko wymagało zgody sądu opiekuńczego. Poniżej znajdziesz aktualne zasady, warunki, przy których zgoda sądu nie jest potrzebna, oraz przykład rodziny z dzieckiem pełnoletnim i małoletnim.
Co zmieniło się 15 listopada 2023 r.
Ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1615) weszła w życie 15 listopada 2023 r. (art. 14 tej ustawy). W sprawach spadkowych dzieci zmieniła cztery rzeczy.
- Dodała art. 101 § 4 k.r.o. - wyjątek, w którym rodzice odrzucają spadek za dziecko bez zezwolenia sądu.
- Dodała art. 1015 § 1² k.c. - gdy zezwolenie sądu jest potrzebne, termin 6 miesięcy jest zawieszony na czas postępowania o zezwolenie.
- Dodała art. 641 § 3¹-3⁵ k.p.c. - rodzic składa dodatkowe oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej; jedno oświadczenie może dotyczyć kilkorga dzieci.
- Dodała art. 640¹ k.p.c. - jeżeli toczy się sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie wydaje sąd spadku, a nie sąd opiekuńczy.
Nowe zasady stosuje się także do spadków otwartych przed 15 listopada 2023 r., jeśli termin na oświadczenie nie upłynął przed tym dniem (art. 12 ust. 2 ustawy z 28 lipca 2023 r.). Dziś, w 2026 r., dotyczą więc praktycznie wszystkich spraw.
Kiedy odrzucisz spadek za dziecko bez zgody sądu
Zasadą pozostaje, że rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka (art. 101 § 3 k.r.o.). Wyjątek z art. 101 § 4 k.r.o. działa tylko wtedy, gdy wszystkie warunki są spełnione jednocześnie:
- Dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica - Ciebie albo drugiego rodzica.
- Rodzic, który składa oświadczenie, ma władzę rodzicielską w zakresie majątku dziecka.
- Oświadczenie składają oboje rodzice wspólnie albo jeden za zgodą drugiego, któremu też przysługuje w tym zakresie władza rodzicielska.
- Spadek odrzucają także inni zstępni rodziców tego dziecka - np. jego rodzeństwo, w tym pełnoletnie i przyrodnie, a jeśli któreś z rodzeństwa samo odrzuciło spadek i ma dzieci, również te dzieci.
Jeżeli rodzice nie mogą się porozumieć, wraca zasada ogólna i potrzebne jest zezwolenie sądu (art. 101 § 4 zd. 2 k.r.o.).
Gdy drugi rodzic nie ma władzy rodzicielskiej w tym zakresie (np. nie żyje albo został jej pozbawiony), przepis nie wymaga jego zgody, bo mówi o zgodzie rodzica, „któremu również w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska” (art. 101 § 4 k.r.o.).
Wskazówka praktyczna: Najłatwiej przeoczyć ostatni warunek. Jeśli Twoje pełnoletnie dziecko z poprzedniego związku nie odrzuci spadku, wyjątek nie zadziała i za młodsze dzieci potrzebna będzie zgoda sądu.
Kiedy nadal potrzebujesz zezwolenia sądu
Zezwolenie jest potrzebne, gdy dziecko dziedziczy z innego powodu niż odrzucenie spadku przez rodzica - np. po zmarłym rodzicu, z testamentu albo w miejsce rodzica, który zmarł przed spadkodawcą. Również wtedy, gdy rodzice się nie zgadzają albo gdy któryś z innych zstępnych przyjmuje spadek.
Wniosek składa się do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania dziecka (art. 569 § 1 k.p.c.). Jeżeli toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie wydaje sąd spadku, a wniosek złożony wcześniej w sądzie opiekuńczym przekazuje się do sądu spadku (art. 640¹ § 1-2 k.p.c.). Opłata od wniosku wynosi 100 zł (art. 23 pkt 1 u.k.s.c.).
Na czas tego postępowania termin 6 miesięcy jest zawieszony (art. 1015 § 1² k.c.). Wniosek o zezwolenie złóż więc jeszcze w terminie, a po uprawomocnieniu się postanowienia niezwłocznie złóż oświadczenie o odrzuceniu spadku w sądzie lub u notariusza. Zawieszenie oznacza, że termin nie biegnie od nowa - po uprawomocnieniu biegnie dalej tylko ta jego część, która pozostała w dniu złożenia wniosku o zezwolenie (art. 1015 § 1² k.c.). Jeśli wniosek złożyłeś pod koniec terminu, mogą to być zaledwie dni. Przy zezwoleniu nie składasz już oświadczeń z art. 641 § 3¹ k.p.c.
Jakie oświadczenia składa rodzic
Rodzic, który odrzuca spadek w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu, oświadcza o: władzy rodzicielskiej i jej zakresie, zgodzie drugiego rodzica (chyba że działają wspólnie), wcześniejszym odrzuceniu spadku przez któregokolwiek z rodziców oraz odrzuceniu spadku przez innych zstępnych rodziców (art. 641 § 3¹ k.p.c.).
Te oświadczenia składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie (art. 641 § 3² k.p.c.). Sędzia albo notariusz uprzedza Cię o tym przed odebraniem oświadczenia (art. 641 § 3³ k.p.c.). Jeśli składasz oświadczenie na piśmie z urzędowo poświadczonym podpisem, musisz dopisać klauzulę: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.” (art. 641 § 3⁴ k.p.c.). Jedno oświadczenie może dotyczyć kilkorga dzieci (art. 641 § 3⁵ k.p.c.).
Czy można odrzucić spadek za dziecko u notariusza i ile to kosztuje
Tak. Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem albo notariuszem (art. 1018 § 3 k.c.), a przepisy o oświadczeniach rodzica wprost wymieniają notariusza (art. 641 § 3³ k.p.c.). U notariusza możesz złożyć oświadczenie bez zgody sądu, jeśli spełniasz warunki art. 101 § 4 k.r.o., albo po uzyskaniu prawomocnego zezwolenia.
Maksymalne stawki notarialne wynikają z § 8 pkt 9 i § 12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1566); VAT 23% - z art. 146ef ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.
| Sytuacja | Sąd rejonowy | Notariusz |
|---|---|---|
| Jedno dziecko, bez zgody sądu | 100 zł (art. 49 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.) | maks. 50 zł netto + VAT (61,50 zł) + wypisy |
| Dwoje dzieci w jednym piśmie | 200 zł - sądy w praktyce pobierają 100 zł od każdej osoby, w imieniu której składa się oświadczenie (art. 49 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.); w razie wątpliwości zapytaj w biurze podawczym | Taksa za oświadczenie - zapytaj kancelarię, jak policzy oświadczenie obejmujące kilkoro dzieci |
| Gdy potrzebne jest zezwolenie | dodatkowo 100 zł od wniosku o zezwolenie (art. 23 pkt 1 u.k.s.c.) | dodatkowo 100 zł w sądzie za zezwolenie + taksa |
Termin dla dziecka liczy się osobno
Dziecko ma własny termin 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziało się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Za małoletnie dziecko działają rodzice jako jego przedstawiciele ustawowi (art. 98 § 1 k.r.o.), dlatego najbezpieczniej liczyć termin od dnia, w którym złożyłeś własne oświadczenie o odrzuceniu spadku - wtedy na pewno wiesz, że dziecko zostało powołane.
Przykład: odrzuciłeś spadek u notariusza 20 października 2026 r. Termin dla Twoich dzieci upływa 20 kwietnia 2027 r. (wtorek). Jeśli wybierasz sąd, do zachowania terminu wystarczy złożenie wniosku najpóźniej 20 kwietnia 2027 r. (art. 1015 § 1¹ k.c.).
Jeżeli chcesz odrzucić spadek za siebie i za dziecko tego samego dnia, pamiętaj o kolejności: wyjątek dotyczy dziecka powołanego wskutek „uprzedniego” odrzucenia spadku przez rodzica (art. 101 § 4 k.r.o.). Najpierw składasz oświadczenie we własnym imieniu, potem w imieniu dziecka.
Przykład: rodzina z dzieckiem pełnoletnim i małoletnim
Zmarł pan Marek. Jego jedyna córka Kasia odrzuca spadek. Do dziedziczenia dochodzą jej dzieci (art. 931 § 2 k.c.): 19-letni Bartek oraz 6-letnia Zosia i 9-letni Antek.
Bartek jest pełnoletni, więc sam składa oświadczenie w swoim imieniu. Za Zosię i Antka oświadczenie składają Kasia i jej mąż wspólnie albo Kasia za zgodą męża - bez zgody sądu, bo dzieci są powołane wskutek odrzucenia spadku przez matkę, a inni zstępni rodziców, czyli Bartek, też odrzucają spadek (art. 101 § 4 k.r.o.). Wystarczy jedno oświadczenie obejmujące oboje dzieci (art. 641 § 3⁵ k.p.c.); w sądzie przygotuj 200 zł, bo sądy w praktyce pobierają 100 zł od każdej osoby, w imieniu której składa się oświadczenie (art. 49 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.).
Gdyby Bartek postanowił spadek przyjąć, wyjątek by nie zadziałał i rodzice musieliby wystąpić do sądu opiekuńczego o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu młodszych dzieci.
Czy zrzeczenie się dziedziczenia przechodzi na dzieci
To dwie różne instytucje, które często się myli. Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa zawierana jeszcze za życia przyszłego spadkodawcy, w formie aktu notarialnego (art. 1048 § 1 k.c.). Obejmuje ona także zstępnych zrzekającego się, chyba że strony umówiły się inaczej (art. 1049 § 1 k.c.). Dzieci osoby, która zrzekła się dziedziczenia, co do zasady więc nie dziedziczą.
Odrzucenie spadku składa się po śmierci spadkodawcy i działa tylko wobec osoby odrzucającej (art. 1020 k.c.). Jej dzieci wchodzą na jej miejsce (art. 931 § 2 k.c.) i muszą - albo ich rodzice w ich imieniu - złożyć własne oświadczenia.
Najczęstsze pytania
›Czy można odrzucić spadek za dziecko u notariusza?
Tak. Notariusz może odebrać oświadczenie w imieniu dziecka (art. 1018 § 3 k.c., art. 641 § 3³ k.p.c.). Bez zgody sądu - gdy spełnione są warunki art. 101 § 4 k.r.o.; w innych przypadkach po uzyskaniu prawomocnego zezwolenia sądu.
›Ile kosztuje odrzucenie spadku w imieniu dziecka?
Sądy w praktyce pobierają 100 zł od każdej osoby, w imieniu której składa się oświadczenie (opłata z art. 49 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.) - przy dwojgu dzieciach przygotuj 200 zł; jeśli masz wątpliwość, zapytaj w biurze podawczym sądu. U notariusza maksymalnie 50 zł netto plus VAT za oświadczenie oraz wypisy. Jeżeli potrzebne jest zezwolenie sądu opiekuńczego, dochodzi 100 zł (art. 23 pkt 1 u.k.s.c.).
›Czy zrzeczenie się dziedziczenia przechodzi na dzieci?
Tak, co do zasady zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje także zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej (art. 1049 § 1 k.c.). Odrzucenie spadku działa inaczej - nie obejmuje dzieci, które wchodzą na miejsce odrzucającego (art. 1020 i art. 931 § 2 k.c.).
›Czy drugi rodzic musi się zgodzić?
Tak, jeśli również ma władzę rodzicielską w zakresie majątku dziecka. Oświadczenie składacie wtedy wspólnie albo jedno z was za zgodą drugiego. Przy braku porozumienia potrzebne jest zezwolenie sądu (art. 101 § 4 k.r.o.).
›Co jeśli nie zdążę przed upływem 6 miesięcy, bo czekam na zgodę sądu?
Na czas postępowania o zezwolenie termin jest zawieszony (art. 1015 § 1² k.c.). Wniosek o zezwolenie musisz jednak złożyć przed upływem terminu, a po uprawomocnieniu się postanowienia niezwłocznie złożyć oświadczenie.
Chcesz odrzucić spadek?
Przygotujemy oświadczenie o odrzuceniu spadku do złożenia w sądzie, także w imieniu dziecka. Podgląd za darmo przed płatnością.
Poradniki z innych spraw
Spadek, rozwód, praca, długi - każdy temat opisujemy na podstawie aktualnych przepisów, z odesłaniem do konkretnych artykułów ustaw.
Dostałeś nakaz zapłaty z sądu? Co dalej – 14 dni, sprzeciw i komornik
Nakaz zapłaty to nie wyrok po rozprawie, tylko orzeczenie wydane na podstawie samego pozwu. Masz 2 tygodnie na bezpłatny sprzeciw. Pokazujemy, jak policzyć termin na konkretnych datach, co napisać i co się stanie, jeśli nic nie zrobisz.
Rozwód - od czego zacząć? Przewodnik krok po kroku
Od sprawdzenia przesłanek, przez decyzję o winie i ustalenia co do dzieci, po złożenie pozwu w sądzie okręgowym. Każdy krok z podstawą prawną.
Pozew o alimenty na dziecko - jak napisać, gdzie złożyć, ile kosztuje (2026)
Krok po kroku: do którego sądu, co musi zawierać pozew, jak uzasadnić kwotę, jakie dokumenty dołączyć i jak szybko uzyskać pieniądze na czas sprawy.
Jak napisać odwołanie od decyzji ZUS – termin, treść, co dalej
Masz miesiąc od doręczenia decyzji. Wyjaśniamy, gdzie złożyć odwołanie, co musi w nim być, czym różni się od sprzeciwu do komisji lekarskiej i co dzieje się z pismem po złożeniu.
Informacja: Treść artykułu ma charakter edukacyjny i informacyjny - nie stanowi porady prawnej. Przedstawione kwoty kar, statystyki i progi są oparte na publicznych raportach PSP, PIP, GUS i WIOŚ oraz przepisach na dzień publikacji - aktualne dane sprawdzaj na stronach urzędowych (gov.pl/web/kgpsp, pip.gov.pl, stat.gov.pl, bdo.mos.gov.pl). Konkretne wysokości kar i procedury mogą się różnić w zależności od okoliczności i decyzji organu. W kwestiach budzących wątpliwości skonsultuj się z rzeczoznawcą BHP, doradcą prawnym lub odpowiednim urzędem.