Rozwód - od czego zacząć? Przewodnik krok po kroku

Krok 1. Sprawdź, czy są podstawy do rozwodu

Sąd orzeka rozwód, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia - wtedy każde z Was może żądać rozwiązania małżeństwa (art. 56 § 1 k.r.o.). Kodeks nie definiuje tych pojęć. W pozwie opisuje się zwykle trzy więzi: uczuciową, fizyczną i gospodarczą, oraz wyjaśnia, dlaczego nie ma szans na powrót do wspólnego życia. Przepisy nie wymagają żadnego minimalnego okresu osobnego życia, ale im krócej trwa rozstanie, tym dokładniej trzeba opisać, dlaczego rozkład jest trwały.

Nawet przy zupełnym i trwałym rozkładzie rozwód jest niedopuszczalny w trzech sytuacjach:

• gdy wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci (art. 56 § 2 k.r.o.),
• gdy z innych względów rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2 k.r.o.),
• gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi nie zgadza się na rozwód - chyba że odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 k.r.o.).

Jeśli rozkład jest zupełny, ale nie masz pewności, że trwały, k.r.o. przewiduje też separację (art. 61¹ § 1 k.r.o.). Małżonkowie bez wspólnych małoletnich dzieci mogą uzyskać ją na zgodne żądanie (art. 61¹ § 3 k.r.o.).

Krok 2. Zdecyduj: z orzekaniem o winie czy bez

Orzekając rozwód, sąd z zasady ustala, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1 k.r.o.). Zaniecha tego tylko na zgodne żądanie obojga małżonków - wtedy skutki są takie, jak gdyby żadne z Was nie ponosiło winy (art. 57 § 2 k.r.o.). Małżonek musi to żądanie zgłosić sam, w odpowiedzi na pozew albo na rozprawie. Jeśli tego nie zrobi, sąd będzie badał winę.

Rozwód bez orzekania o winie ma dwie praktyczne zalety: postępowanie dowodowe skupia się na samym rozkładzie i sprawach dzieci, a po uprawomocnieniu wyroku sąd z urzędu zwraca połowę opłaty od pozwu, czyli 300 zł (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.s.c.). Ma też skutek dla alimentów między byłymi małżonkami - małżonek może żądać ich tylko w niedostatku, a obowiązek co do zasady wygasa po pięciu latach od rozwodu (art. 60 § 1 i § 3 k.r.o.).

Rozwód z orzeczeniem o winie wymaga dowodów na zachowanie drugiego małżonka. Jego skutkiem może być szerszy obowiązek alimentacyjny małżonka wyłącznie winnego wobec niewinnego, gdy rozwód istotnie pogarsza sytuację materialną niewinnego (art. 60 § 2 k.r.o.).

• Jak napisać pozew o rozwód bez orzekania o winie - wzór i omówienie

Krok 3. Ustal, co z dziećmi i mieszkaniem

Jeśli macie wspólne małoletnie dzieci, sąd w wyroku rozwodowym musi rozstrzygnąć o władzy rodzicielskiej, kontaktach rodziców z dzieckiem i o tym, w jakiej wysokości każde z Was ponosi koszty utrzymania i wychowania dziecka (art. 58 § 1 k.r.o.). Te rozstrzygnięcia zapadają zawsze, nawet jeśli pozew o nich milczy - dlatego lepiej, żeby zawierał Twoje konkretne propozycje.

Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka (art. 58 § 1 k.r.o.). Bez porozumienia sąd sam rozstrzyga o wspólnym wykonywaniu władzy albo powierza je jednemu z rodziców, ograniczając władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień (art. 58 § 1a k.r.o.). Na zgodny wniosek obojga sąd nie orzeka o kontaktach (art. 58 § 1b k.r.o.). Rodzeństwo powinno wychowywać się razem, chyba że dobro dziecka wymaga czegoś innego (art. 58 § 1 k.r.o.).

Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka i możliwości zarobkowych oraz majątkowych rodzica (art. 135 § 1 k.r.o.). Rodzic, z którym dziecko mieszka, może wykonywać obowiązek przez osobiste starania o jego utrzymanie i wychowanie (art. 135 § 2 k.r.o.). Zbierz rachunki i wyliczenie miesięcznych kosztów dziecka - na tej podstawie uzasadnisz kwotę.

Jeśli nadal mieszkacie razem, sąd orzeka o sposobie korzystania z mieszkania na czas wspólnego zamieszkiwania (art. 58 § 2 k.r.o.), biorąc pod uwagę przede wszystkim potrzeby dzieci (art. 58 § 4 k.r.o.). Na zgodny wniosek może też podzielić mieszkanie albo przyznać je jednemu z Was, jeśli drugi zgadza się je opuścić bez lokalu zamiennego (art. 58 § 2 k.r.o.).

Krok 4. Majątek - co jest częścią rozwodu, a co nie

Podział majątku wspólnego nie jest obowiązkowym elementem rozwodu. Sąd może go przeprowadzić w wyroku rozwodowym tylko na wniosek jednego z małżonków i tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 k.r.o.). Podział w wyroku kosztuje dodatkowo tyle, ile wniosek o podział (art. 26 ust. 2 u.k.s.c.).

Częściej majątek dzieli się później - w osobnym postępowaniu przed sądem miejsca położenia majątku (art. 566 k.p.c.) albo umową. Opłata od wniosku o podział wynosi 1000 zł, a 300 zł, gdy wniosek zawiera zgodny projekt podziału (art. 38 ust. 1 i 2 u.k.s.c.). Umowa obejmująca nieruchomość wymaga formy aktu notarialnego (art. 46 k.r.o. w zw. z art. 1037 § 2 k.c.).

Dopóki wyrok rozwodowy się nie uprawomocni, trwa wspólność majątkowa i obowiązują zasady zarządu majątkiem wspólnym. Na przykład sprzedaż nieruchomości czy darowizna z majątku wspólnego (poza drobnymi, zwyczajowo przyjętymi) wymaga zgody drugiego małżonka (art. 37 § 1 k.r.o.). Po prawomocnym rozwodzie wspólność ustaje, a do majątku, który był nią objęty, i do jego podziału stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku (art. 46 k.r.o.). Każde z Was może wtedy rozporządzić swoim udziałem w konkretnej rzeczy tylko za zgodą drugiego - bez niej rozporządzenie jest bezskuteczne w zakresie, w jakim naruszałoby jego prawa przy podziale (art. 1036 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o.).

Alimenty dla siebie od małżonka to osobne roszczenie. Możesz je zgłosić w sprawie rozwodowej - na rozprawie w obecności małżonka albo w piśmie, które trzeba mu doręczyć (art. 444 k.p.c.).

Krok 5. Zbierz dokumenty

Do pozwu o rozwód dołącza się dokumenty, na które się w nim powołujesz (art. 126 § 1 pkt 7 i § 1¹ k.p.c.). W typowej sprawie będą to:

• odpis skrócony aktu małżeństwa (z urzędu stanu cywilnego),
• odpisy skrócone aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci,
• dowód uiszczenia opłaty 600 zł albo wniosek o zwolnienie od kosztów z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania na urzędowym formularzu (art. 102 ust. 2 u.k.s.c.),
• pisemne porozumienie rodzicielskie, jeśli je zawarliście,
• dokumenty o dochodach obojga i kosztach utrzymania dzieci (zaświadczenia o zarobkach, rachunki za przedszkole, zajęcia, leczenie),
• inne dowody rozkładu pożycia, np. umowa najmu mieszkania, w którym mieszkasz osobno,
• odpis pozwu i wszystkich załączników dla małżonka (art. 128 § 1 k.p.c.).

Jeśli chcesz powołać świadków, podaj ich imiona, nazwiska i adresy. Pamiętaj, że dzieci stron, które nie ukończyły 17 lat, nie mogą być przesłuchiwane jako świadkowie (art. 430 k.p.c.).

Krok 6. Ustal, do którego sądu złożyć pozew

Sprawy o rozwód rozpoznaje sąd okręgowy, nie rejonowy (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Który okręg - wynika z art. 41 k.p.c. Liczy się okręg sądu, a nie sama miejscowość: przeprowadzka w obrębie tego samego okręgu niczego nie zmienia.

Sąd bada swoją właściwość z urzędu (art. 200 § 1¹ k.p.c.), więc pomyłka w wyborze sądu oznacza dodatkowe czynności i opóźnienie. Nazwę wydziału (cywilny albo rodzinny) i numer rachunku do wpłaty opłaty sprawdzisz na stronie sądu. Gdy któreś z Was mieszka za granicą albo nie ma polskiego obywatelstwa, trzeba najpierw ustalić jurysdykcję polskiego sądu (w sprawach z elementem unijnym przede wszystkim według rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111, pomocniczo według art. 1103¹ k.p.c.) - w takiej sprawie warto zasięgnąć porady prawnika.

Krok 7. Jak złożyć pozew o rozwód

Pozew musi spełniać wymogi każdego pisma procesowego (art. 126 k.p.c.) i dodatkowo zawierać dokładnie określone żądanie, fakty, na których je opierasz, oraz informację, czy próbowaliście mediacji lub innego polubownego rozwiązania - a jeśli nie, dlaczego (art. 187 § 1 k.p.c.). Przykładowe żądanie: „wnoszę o rozwiązanie przez rozwód małżeństwa zawartego w dniu 14 czerwca 2014 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Opolu, bez orzekania o winie”.

Kolejność działań przy składaniu:

• Opłać 600 zł przelewem na rachunek sądu okręgowego albo w kasie sądu (art. 26 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.) - albo dołącz wniosek o zwolnienie od kosztów.
• Wydrukuj pozew w dwóch egzemplarzach i podpisz oba (art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c.).
• Dołącz do egzemplarza dla sądu oryginały załączników, a do egzemplarza dla małżonka - ich odpisy (art. 128 § 1 k.p.c.).
• Złóż pozew w biurze podawczym sądu albo wyślij listem poleconym i zachowaj potwierdzenie nadania.

Jeśli pozew ma braki formalne albo nie opłacono go, przewodniczący wezwie Cię do uzupełnienia w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu pozwu (art. 130 § 1 k.p.c.). Szczegółowy wzór z omówieniem każdego elementu znajdziesz w osobnym artykule.

• Wzór pozwu o rozwód bez orzekania o winie z omówieniem
• Przygotuj pozew o rozwód - podgląd za darmo

Co dzieje się po złożeniu pozwu

Sąd doręcza pozew małżonkowi i wzywa go do odpowiedzi w terminie nie krótszym niż dwa tygodnie (art. 205¹ § 1 k.p.c.). Obecny k.p.c. nie przewiduje w sprawach o rozwód obowiązkowego posiedzenia pojednawczego - przepisy art. 437 i 438 k.p.c. są uchylone. Zamiast tego sąd może skierować Was do mediacji, gdy widzi szanse na utrzymanie małżeństwa (art. 436 § 1 k.p.c.), albo w każdym stanie sprawy - w celu ugodowego ustalenia spraw dzieci, alimentów i kwestii majątkowych (art. 445² k.p.c.).

Jeśli sąd nabierze przekonania, że są widoki na utrzymanie pożycia, zawiesza postępowanie - ale tylko raz w toku sprawy (art. 440 § 1 k.p.c.). Rozprawy odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że oboje żądacie jawności, a sąd uzna, że nie zagraża ona moralności (art. 427 k.p.c.). W każdej sprawie o rozwód sąd przesłuchuje strony (art. 432 k.p.c.). Gdy macie wspólne małoletnie dzieci, sąd może zarządzić wywiad środowiskowy (art. 434 k.p.c.) i wysłuchać dziecko, jeśli pozwala na to jego rozwój i dojrzałość (art. 216¹ § 1 k.p.c.).

Jeśli nie stawisz się bez usprawiedliwienia na pierwszą rozprawę jako powód, postępowanie zostanie zawieszone (art. 428 § 1 k.p.c.). Niestawiennictwo pozwanego nie wstrzymuje rozprawy.

Po ogłoszeniu wyroku masz tydzień na wniosek o uzasadnienie (art. 328 § 1 k.p.c.; opłata 100 zł - art. 25b ust. 1 u.k.s.c.), a od doręczenia wyroku z uzasadnieniem - dwa tygodnie na apelację (art. 369 § 1 k.p.c.). Wyrok staje się prawomocny, gdy nie przysługuje już środek zaskarżenia (art. 363 § 1 k.p.c.). Od tej chwili biegnie rok na powrót do nazwiska sprzed ślubu - przez oświadczenie przed kierownikiem USC lub konsulem (art. 59 k.r.o.).

Ile trwa rozwód - od czego to zależy

Przepisy nie określają, ile ma trwać sprawa rozwodowa, a obciążenie sądów okręgowych jest różne. Zamiast podawać średnie, wskazujemy czynniki, które realnie wydłużają albo skracają postępowanie:

• spór o winę - sąd musi przeprowadzić dowody na zachowanie małżonków; przy zgodnym żądaniu zaniechania orzekania o winie tej części nie ma (art. 57 k.r.o.),
• wspólne małoletnie dzieci - dochodzą rozstrzygnięcia z art. 58 k.r.o., a czasem wywiad środowiskowy, wysłuchanie dziecka lub opinia biegłych (art. 434, art. 216¹ k.p.c.); bez dzieci i przy uznaniu powództwa sąd może ograniczyć dowody do przesłuchania stron (art. 442 k.p.c.),
• wniosek o podział majątku w wyroku - sąd przeprowadzi go tylko, gdy nie spowoduje nadmiernej zwłoki (art. 58 § 3 k.r.o.),
• braki formalne pozwu - każde wezwanie do uzupełnienia to co najmniej tydzień (art. 130 § 1 k.p.c.),
• mediacja lub zawieszenie postępowania (art. 436, 440, 445² k.p.c.),
• wniosek o uzasadnienie i apelacja - wyrok nie uprawomocni się, dopóki biegną terminy na zaskarżenie (art. 328, 369, 363 k.p.c.).

Najwięcej możesz zrobić przed złożeniem pozwu: uzgodnić z małżonkiem rozwód bez orzekania o winie, spisać porozumienie rodzicielskie i złożyć kompletny, opłacony pozew we właściwym sądzie.

Koszty w skrócie

Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.). Przy rozwodzie na zgodny wniosek bez orzekania o winie sąd zwraca połowę po uprawomocnieniu wyroku. Jeśli nie stać Cię na koszty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, możesz wnieść o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 102 ust. 1 u.k.s.c.). Dochodzenie alimentów na dzieci nie wymaga dodatkowej opłaty (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.). Pełne zestawienie - z podziałem majątku, apelacją i stawkami adwokackimi - jest w osobnym artykule.

Rozwód orzeka wyłącznie sąd. W 2026 r. Sejm uchwalił ustawę wprowadzającą rozwód przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego dla małżonków bez wspólnych małoletnich dzieci (druk nr 2121), ale Prezydent ją zawetował 30 kwietnia 2026 r. i według danych Sejmu nie weszła ona w życie.

• Ile kosztuje rozwód w 2026? Opłaty sądowe, adwokat i jak zapłacić mniej

Najczęstsze pytania