Odrzucenie spadku krok po kroku – termin 6 miesięcy, koszty, sąd czy notariusz
Masz 6 miesięcy od dowiedzenia się o spadku. Pokazujemy, jak policzyć termin, ile kosztuje oświadczenie w sądzie i u notariusza, co zabrać i kto dziedziczy po Tobie - z przykładem łańcucha dziedziczenia.
Po śmierci bliskiej osoby przychodzą pierwsze pisma: z banku, od firmy windykacyjnej, czasem od komornika. Jeśli zmarły zostawił więcej długów niż majątku, możesz spadek odrzucić - wtedy nie przejmujesz ani jednego, ani drugiego. Kodeks daje na to 6 miesięcy i wymaga konkretnej formy. Poniżej znajdziesz wszystko po kolei: jak policzyć termin na przykładach dat, ile zapłacisz w sądzie, a ile u notariusza, co przygotować i - co często zaskakuje - kto dziedziczy po Tobie, gdy odrzucisz spadek.
Co oznacza odrzucenie spadku
Każdy spadkobierca ma trzy możliwości: przyjąć spadek wprost (bez ograniczenia odpowiedzialności za długi), przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza (z odpowiedzialnością ograniczoną) albo spadek odrzucić (art. 1012 k.c.).
Kto odrzuca spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył dnia śmierci spadkodawcy (art. 1020 k.c.). To jedno zdanie ma dwa skutki. Pierwszy: długi zmarłego przestają Cię dotyczyć. Drugi: Twoje miejsce w kolejce do spadku zajmuje ktoś inny - najczęściej Twoje dzieci. O tym drugim skutku piszemy szerzej w dalszej części.
Spadku nie można odrzucić częściowo, np. przyjąć mieszkania, a odrzucić kredytu (art. 1014 § 3 k.c.). Wyjątek dotyczy osoby powołanej jednocześnie z testamentu i z ustawy - może odrzucić spadek jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć jako ustawowy (art. 1022 k.c.).
Oświadczenia nie można odwołać (art. 1018 § 2 k.c.), a złożone pod warunkiem lub z terminem jest nieważne (art. 1018 § 1 k.c.). Zdanie „odrzucam, jeśli długi przekroczą wartość domu” nie wywoła więc skutku. Zanim pójdziesz do sądu lub notariusza, ustal, co wiesz o majątku i długach, i podejmij decyzję bez zastrzeżeń.
Termin na odrzucenie spadku: 6 miesięcy - jak go policzyć
Oświadczenie składa się w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku (art. 1015 § 1 k.c.). Dla dziecka lub małżonka zmarłego to zwykle dzień, w którym dowiedziało się o śmierci. Dla dalszych krewnych bywa to znacznie później - np. dopiero gdy ktoś bliżej spokrewniony odrzuci spadek i dostaniesz o tym zawiadomienie z sądu (art. 643 k.p.c.).
Termin w miesiącach kończy się w dniu, który datą odpowiada dniowi początkowemu, a gdy takiego dnia w miesiącu nie ma - w ostatnim dniu miesiąca (art. 112 k.c.). Jeżeli koniec terminu wypada w sobotę albo w dzień ustawowo wolny od pracy, przesuwa się na najbliższy dzień roboczy (art. 115 k.c.).
Do zachowania terminu wystarczy złożyć przed jego upływem wniosek do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹ k.c.). Samo oświadczenie złożysz na posiedzeniu wyznaczonym później, nawet jeśli odbędzie się ono po upływie 6 miesięcy.
Jeżeli w tym czasie nie złożysz żadnego oświadczenia, z mocy prawa przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Gdy spadkobierca umrze przed upływem swojego terminu, oświadczenie mogą złożyć jego spadkobiercy, a ich termin nie skończy się wcześniej niż termin co do spadku po zmarłym spadkobiercy (art. 1017 k.c.).
| Dowiedziałeś się o spadku | 6 miesięcy mija | Ostatni dzień na złożenie wniosku lub oświadczenia |
|---|---|---|
| 3 czerwca 2026 r. | 3 grudnia 2026 r. (czwartek) | 3 grudnia 2026 r. |
| 14 maja 2026 r. | 14 listopada 2026 r. (sobota) | 16 listopada 2026 r. (poniedziałek) |
| 31 sierpnia 2026 r. | 28 lutego 2027 r. - w lutym nie ma 31 dnia (niedziela) | 1 marca 2027 r. (poniedziałek) |
Wskazówka praktyczna: Nie czekaj do ostatniego dnia. Jeśli koniec terminu jest blisko, złóż w biurze podawczym sądu sam wniosek o odebranie oświadczenia - to wystarcza do zachowania terminu (art. 1015 § 1¹ k.c.).
Odrzucenie spadku w sądzie czy u notariusza
Oświadczenie składa się przed sądem albo przed notariuszem - ustnie albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 1018 § 3 k.c.). W sądzie właściwy jest sąd rejonowy, w którego okręgu mieszkasz lub przebywasz (art. 640 § 1 k.p.c.); nie musisz jechać do sądu w mieście zmarłego. Jeśli toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, oświadczenie można też złożyć w jej toku w sądzie spadku (art. 640 § 2 k.p.c.).
Przepis nie przypisuje notariusza do miejsca zamieszkania - możesz wybrać dowolną kancelarię. Zarówno sąd, jak i notariusz przesyłają oświadczenie do sądu spadku, czyli sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego (art. 640 § 1 i art. 628 k.p.c.).
Stawka u notariusza to maksimum z rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej: 50 zł za oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (§ 8 pkt 9) i 6 zł za każdą rozpoczętą stronę wypisu (§ 12 ust. 1). Do taksy dolicza się VAT według stawki 23% (art. 146ef ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT). Notariusz może pobrać mniej, ale nie więcej.
Sąd jest dobrym wyborem, gdy termin się kończy, bo wystarcza sam wniosek. Notariusz - gdy zależy Ci na szybkim zamknięciu sprawy podczas jednej wizyty.
| Sąd rejonowy | Notariusz | |
|---|---|---|
| Koszt | 100 zł opłaty od wniosku (art. 49 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.) | maks. 50 zł netto + 23% VAT = 61,50 zł, plus wypisy (6 zł netto za stronę) |
| Jak to wygląda | Składasz pisemny wniosek, sąd wyznacza posiedzenie, na którym ustnie składasz oświadczenie | Umawiasz wizytę, oświadczenie jest składane i dokumentowane w czasie jednej wizyty |
| Czas | Od złożenia wniosku do posiedzenia - zależnie od obciążenia sądu | Termin wizyty ustalasz z kancelarią, oświadczenie składasz od razu |
| Termin 6 miesięcy | Zachowany już złożeniem wniosku (art. 1015 § 1¹ k.c.) | Liczy się dzień złożenia oświadczenia u notariusza |
| Właściwość | Sąd miejsca Twojego zamieszkania lub pobytu (art. 640 § 1 k.p.c.) | Dowolna kancelaria |
Ile kosztuje odrzucenie spadku
W sądzie płacisz opłatę stałą 100 zł od wniosku o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku (art. 49 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.). Sądy w praktyce pobierają 100 zł od każdej osoby, w imieniu której składa się oświadczenie (opłata z art. 49 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.) - przy dwojgu dzieciach przygotuj 200 zł; jeśli masz wątpliwość, zapytaj w biurze podawczym sądu.
U notariusza zapłacisz najwyżej 61,50 zł brutto za samo oświadczenie, plus wypisy. Przy wypisie liczącym dwie strony to dodatkowe 12 zł netto (14,76 zł brutto).
Gdy odrzucasz spadek w imieniu dziecka, a sytuacja wymaga zgody sądu opiekuńczego, dochodzi opłata 100 zł od wniosku o zezwolenie (art. 23 pkt 1 u.k.s.c.). Kiedy ta zgoda nie jest potrzebna - wyjaśniamy w osobnym artykule.
Oświadczenie o odrzuceniu spadku - co musi zawierać i co zabrać
Oświadczenie musi zawierać imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu, tytuł powołania do spadku (ustawa lub testament) i samą treść oświadczenia (art. 641 § 1 k.p.c.). Dodatkowo wymienia się wszystkie znane Ci osoby należące do kręgu spadkobierców ustawowych oraz wszystkie testamenty, nawet te, które uważasz za nieważne, z informacją, gdzie są przechowywane (art. 641 § 2 k.p.c.).
- Dowód osobisty lub paszport.
- Dane zmarłego: imię i nazwisko, data i miejsce śmierci, adres ostatniego stałego pobytu.
- Odpis aktu zgonu, jeśli go masz. Od 15 listopada 2023 r. nie jest wymagany, bo przepis, który go nakazywał, uchylono (art. 641 § 3 k.p.c. uchylony ustawą z 28 lipca 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 1615), ale ułatwia ustalenie danych.
- Imiona, nazwiska i adresy innych spadkobierców ustawowych: małżonka, dzieci, wnuków, rodziców, rodzeństwa - w zależności od sytuacji.
- Informacje o testamentach: rodzaj, data, u kogo są.
- W sądzie: dowód uiszczenia opłaty 100 zł. U notariusza: środki na taksę i wypisy.
Wskazówka praktyczna: Zanotuj datę i sposób, w jaki dowiedziałeś się o spadku (np. „pismo banku z 12 maja”). To od niej liczy się termin i o nią możesz zostać zapytany.
Odrzucenie spadku krok po kroku
Najczęstsza ścieżka wygląda tak:
- Ustal datę, od której biegnie Twój termin, i policz jego koniec (art. 112 i 115 k.c.).
- Zbierz informacje o majątku i długach zmarłego, na ile to możliwe. Decyzja jest nieodwołalna (art. 1018 § 2 k.c.).
- Wybierz sąd albo notariusza. W sądzie złóż wniosek o odebranie oświadczenia z opłatą 100 zł - od tej chwili termin jest zachowany (art. 1015 § 1¹ k.c.).
- Staw się na posiedzeniu w sądzie albo na wizycie u notariusza i złóż oświadczenie.
- Uprzedź osoby, które dziedziczą po Tobie, zwłaszcza dorosłe dzieci. Sąd spadku zawiadomi znane mu osoby powołane do dziedziczenia (art. 643 k.p.c.), ale im wcześniej się dowiedzą, tym spokojniej zdążą z własnym oświadczeniem.
- Jeśli masz małoletnie dzieci - złóż oświadczenie w ich imieniu. Często bez zgody sądu opiekuńczego.
Kolejność dziedziczenia po odrzuceniu spadku
Skoro odrzucający jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.), jego udział przechodzi dalej według ustawowej kolejności. Najpierw dziedziczą dzieci zmarłego i jego małżonek (art. 931 § 1 k.c.). Gdy dziecko zmarłego odpada, jego część przypada jego dzieciom, czyli wnukom zmarłego, a dalej kolejnym zstępnym (art. 931 § 2 k.c.).
Dopiero gdy nie ma żadnych zstępnych, do spadku dochodzą małżonek i rodzice zmarłego (art. 932 § 1 k.c.). Udział rodzica, który nie żyje lub odpadł, przechodzi na rodzeństwo zmarłego (art. 932 § 4 k.c.), a udział rodzeństwa - na jego zstępnych (art. 932 § 5 k.c.). W braku tych osób cały spadek przypada małżonkowi (art. 933 § 2 k.c.), a gdy i jego brak - dziadkom, ich dzieciom i wnukom (art. 934 k.c.), potem pasierbom, których rodzice nie żyją (art. 934¹ k.c.). Na samym końcu jest gmina ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego albo Skarb Państwa (art. 935 k.c.).
Z przykładu wynika praktyczna wskazówka: jeżeli w rodzinie zapada decyzja o odrzuceniu spadku, poinformuj kolejne osoby z łańcucha. Każda z nich ma własny termin 6 miesięcy liczony od dnia, w którym dowiedziała się o swoim powołaniu (art. 1015 § 1 k.c.).
Uwaga na częsty błąd: gdy odrzucają tylko dzieci i wnuki, a małżonek nie, spadek przypada małżonkowi i rodzicom zmarłego (art. 932 § 1 k.c.). Rodzice zmarłego mogą się więc niespodziewanie stać spadkobiercami.
| Krok | Kto odrzuca | Kto zostaje powołany zamiast niego |
|---|---|---|
| 1 | Żona Anna oraz dzieci: Piotr i Ewa | Dzieci Piotra: Ola (8 lat) i Kuba (12 lat). Ewa nie ma dzieci (art. 931 § 2 k.c.) |
| 2 | Rodzice Oli i Kuby w ich imieniu | Brak zstępnych i małżonka - rodzice Jana (art. 932 § 1 i 3 k.c.) |
| 3 | Matka Jana; ojciec Jana nie żyje | Rodzeństwo Jana w miejsce rodziców (art. 932 § 4 k.c.) |
| 4 | Brat Jana | Dzieci brata, czyli bratankowie Jana (art. 932 § 5 k.c.) |
Kto dziedziczy, jeśli dzieci odrzucą spadek
Jeżeli dzieci zmarłego odrzucą spadek, ich udziały przechodzą na ich własne dzieci, czyli wnuki zmarłego (art. 931 § 2 k.c.). Jeśli wnuki są pełnoletnie, same decydują i same składają oświadczenia. Za małoletnie wnuki robią to rodzice.
Od 15 listopada 2023 r. rodzice, którzy sami odrzucili spadek, mogą w wielu sytuacjach odrzucić go także za dziecko bez zgody sądu opiekuńczego (art. 101 § 4 k.r.o.). Warunki są precyzyjne i łatwo jeden z nich przeoczyć - szczegółowo opisujemy je w artykule o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego.
Kiedy odrzucenie spadku może nie zadziałać
Najwięcej problemów sprawia przekroczony termin, złożenie oświadczenia w niewłaściwej formie (np. zwykły list do banku) i odrzucenie za dziecko bez wymaganej zgody sądu. Jeśli masz własnych wierzycieli, mogą oni żądać uznania odrzucenia za bezskuteczne wobec nich, gdy odrzucenie ich pokrzywdziło - w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o nim, ale nie później niż przed upływem 3 lat od odrzucenia (art. 1024 k.c.).
Jeśli przegapiłeś termin z powodu błędu lub groźby, istnieje jeszcze możliwość uchylenia się od skutków jego niezachowania przed sądem (art. 1019 § 2 k.c.). Wszystkie te sytuacje omawiamy w osobnym tekście.
Najczęstsze pytania
›Jaki jest czas na odrzucenie spadku?
Sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku (art. 1015 § 1 k.c.) - nie zawsze od dnia śmierci. Gdy ostatni dzień wypada w sobotę lub dzień wolny, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy (art. 115 k.c.). Wystarczy, że w terminie złożysz wniosek do sądu (art. 1015 § 1¹ k.c.).
›Ile kosztuje odrzucenie spadku u notariusza?
Maksymalna taksa za oświadczenie o odrzuceniu spadku to 50 zł netto (§ 8 pkt 9 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej), czyli 61,50 zł z 23% VAT. Do tego wypisy: do 6 zł netto za każdą rozpoczętą stronę (§ 12 ust. 1). W sądzie opłata wynosi 100 zł (art. 49 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.).
›Co oznacza odrzucenie spadku?
Że jesteś wyłączony od dziedziczenia tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.). Nie dostajesz majątku zmarłego i nie odpowiadasz za jego długi. Twoje miejsce zajmują kolejni spadkobiercy ustawowi - najczęściej Twoje dzieci.
›Kto dziedziczy, jeśli dzieci odrzucą spadek?
Wnuki zmarłego, czyli dzieci odrzucających (art. 931 § 2 k.c.). Jeśli wnuków nie ma albo też odrzucą spadek, do dziedziczenia dochodzą małżonek i rodzice zmarłego (art. 932 § 1 k.c.), a w miejsce zmarłego rodzica - rodzeństwo zmarłego (art. 932 § 4 k.c.).
›Czy mogę odrzucić spadek, jeśli nie wiem, czy były długi?
Tak, ale decyzja jest nieodwołalna (art. 1018 § 2 k.c.). Jeśli nie złożysz żadnego oświadczenia, przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.) i za długi odpowiadasz tylko do wartości stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 k.c.). Jeśli jednak chcesz mieć pewność, że długi Cię nie dotyczą, odrzucenie jest jedynym sposobem.
Chcesz odrzucić spadek?
Przygotujemy oświadczenie o odrzuceniu spadku do złożenia w sądzie, także w imieniu dziecka. Podgląd za darmo przed płatnością.
Poradniki z innych spraw
Spadek, rozwód, praca, długi - każdy temat opisujemy na podstawie aktualnych przepisów, z odesłaniem do konkretnych artykułów ustaw.
Dostałeś nakaz zapłaty z sądu? Co dalej – 14 dni, sprzeciw i komornik
Nakaz zapłaty to nie wyrok po rozprawie, tylko orzeczenie wydane na podstawie samego pozwu. Masz 2 tygodnie na bezpłatny sprzeciw. Pokazujemy, jak policzyć termin na konkretnych datach, co napisać i co się stanie, jeśli nic nie zrobisz.
Rozwód - od czego zacząć? Przewodnik krok po kroku
Od sprawdzenia przesłanek, przez decyzję o winie i ustalenia co do dzieci, po złożenie pozwu w sądzie okręgowym. Każdy krok z podstawą prawną.
Pozew o alimenty na dziecko - jak napisać, gdzie złożyć, ile kosztuje (2026)
Krok po kroku: do którego sądu, co musi zawierać pozew, jak uzasadnić kwotę, jakie dokumenty dołączyć i jak szybko uzyskać pieniądze na czas sprawy.
Jak napisać odwołanie od decyzji ZUS – termin, treść, co dalej
Masz miesiąc od doręczenia decyzji. Wyjaśniamy, gdzie złożyć odwołanie, co musi w nim być, czym różni się od sprzeciwu do komisji lekarskiej i co dzieje się z pismem po złożeniu.
Informacja: Treść artykułu ma charakter edukacyjny i informacyjny - nie stanowi porady prawnej. Przedstawione kwoty kar, statystyki i progi są oparte na publicznych raportach PSP, PIP, GUS i WIOŚ oraz przepisach na dzień publikacji - aktualne dane sprawdzaj na stronach urzędowych (gov.pl/web/kgpsp, pip.gov.pl, stat.gov.pl, bdo.mos.gov.pl). Konkretne wysokości kar i procedury mogą się różnić w zależności od okoliczności i decyzji organu. W kwestiach budzących wątpliwości skonsultuj się z rzeczoznawcą BHP, doradcą prawnym lub odpowiednim urzędem.