BDO po terminie 2026 - czy jest czynny żal i co naprawdę zrobić

Czy w BDO jest czynny żal?

Nie. Czynny żal to instytucja Kodeksu karnego skarbowego (art. 16 k.k.s.) i dotyczy przestępstw oraz wykroczeń skarbowych, czyli głównie podatków i ceł. Naruszenia związane z BDO to co innego: administracyjne kary pieniężne z ustawy o odpadach (art. 194) albo zwykłe wykroczenia (art. 179 i 180a). Ustawa o odpadach nie przewiduje też żadnej stałej obniżki kary, np. o 30-50%, za samodzielne zgłoszenie naruszenia.

Co działa zamiast czynnego żalu? Przepisy działu IVa k.p.a. o administracyjnych karach pieniężnych. Ustawa o odpadach nie reguluje odstąpienia od kary, więc stosuje się art. 189f k.p.a. (art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a.). Organ odstępuje od nałożenia kary i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa (art. 189f § 1 pkt 1). W innych przypadkach może wyznaczyć termin na przedstawienie dowodów usunięcia naruszenia i po ich przedstawieniu również odstąpić od kary (art. 189f § 2 i 3).

Dlatego najważniejsze jest szybkie usunięcie naruszenia (złożenie wniosku o wpis, sprawozdania, uzupełnienie ewidencji) i rzeczowe wyjaśnienia, gdy inspekcja wszczyna postępowanie.

Trzy sytuacje po terminie - co grozi za każdą

Każde naruszenie ma inną sankcję i inną drogę naprawy. Najpierw ustal, która sytuacja Cię dotyczy:

Wysokość kary administracyjnej ustala inspektor, biorąc pod uwagę rodzaj naruszenia i jego wpływ na życie i zdrowie ludzi oraz środowisko, okres trwania naruszenia, rozmiary prowadzonej działalności, skutki naruszenia i wielkość zagrożenia (art. 199 ustawy o odpadach). Mała firma, która krótko działała bez wpisu i oddawała odpady uprawnionym odbiorcom, ma więc mocne argumenty za karą przy dolnej granicy albo za odstąpieniem od kary.

Odstąpienie z art. 189f k.p.a. dotyczy tylko kar administracyjnych. Do wykroczeń (sprawozdanie, wniosek o wpis) przepisów k.p.a. o karach się nie stosuje (art. 189a § 3 k.p.a.).

Nie masz wpisu do BDO - co zrobić krok po kroku

Krok 1: sprawdź, czy w ogóle musisz mieć wpis. Jako wytwórca odpadów potrzebujesz wpisu tylko wtedy, gdy musisz prowadzić ewidencję odpadów (art. 50 ust. 1 pkt 5 lit. e ustawy o odpadach). Ewidencji nie prowadzą m.in. wytwórcy wyłącznie odpadów komunalnych (art. 66 ust. 4 pkt 1 lit. a) oraz wytwórcy rodzajów i ilości odpadów wymienionych w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 66 ust. 5. Wpisu potrzebują też m.in. wprowadzający produkty w opakowaniach, sprzęt elektryczny, baterie i opony (art. 50 ust. 1). Jeśli wpisu nie potrzebujesz - naruszenia nie ma.

Krok 2: złóż wniosek o wpis od razu. Wniosek składasz do marszałka województwa (art. 50 ust. 1) przez system BDO (bdo.mos.gov.pl). Wpis trzeba uzyskać przed rozpoczęciem działalności, a działalność może prowadzić tylko podmiot wpisany (art. 50 ust. 2 i 3) - każdy dzień zwłoki wydłuża okres naruszenia, który inspektor bierze pod uwagę przy wymiarze kary.

Krok 3: sprawdź opłaty. Opłata rejestrowa dotyczy tylko podmiotów wymienionych w art. 57 ust. 1 (m.in. wprowadzających sprzęt, baterie, pojazdy, opakowania, produkty w opakowaniach, opony, oleje). Sam wytwórca odpadów jej nie płaci. Podmioty z art. 57 ust. 1 wpisane do rejestru płacą opłatę roczną do końca lutego (art. 57 ust. 3), ale nie w roku, w którym zapłacili opłatę rejestrową (art. 57 ust. 4). Ustawa nie przewiduje opłaty „wstecz” za lata bez wpisu.

Krok 4: zbierz dowody, że odpady trafiały we właściwe ręce: faktury i karty przekazania od firm odbierających odpady, potwierdzenie złożenia wniosku o wpis, numer rejestrowy po wpisie. Przydadzą się, gdy inspekcja wszczyna postępowanie.

Inspekcja wszczęła postępowanie o karę - jak się bronić

Zanim inspektor wyda decyzję, musi umożliwić Ci wypowiedzenie się co do zebranych dowodów (art. 10 § 1 k.p.a.). To moment na pisemne wyjaśnienia. Opisz w nich: od kiedy powstał obowiązek i dlaczego wpisu nie było, kiedy złożyłeś wniosek o wpis (naruszenie ustało), jaka jest skala działalności i ilość odpadów, komu je przekazywałeś i czy to pierwsze naruszenie.

Na końcu wnieś o odstąpienie od nałożenia kary i poprzestanie na pouczeniu (art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.), a gdyby organ uznał, że przesłanki nie są spełnione - o wyznaczenie terminu na przedstawienie dowodów usunięcia naruszenia (art. 189f § 2 pkt 1) albo o karę w wysokości uwzględniającej okoliczności z art. 199 ustawy o odpadach. Jeśli do naruszenia doszło wskutek siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu (art. 189e k.p.a.).

Jeśli decyzja o karze już zapadła: odwołanie wnosisz w terminie 14 dni od jej doręczenia (art. 129 § 2 k.p.a.) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem inspektora, który wydał decyzję (art. 129 § 1) - adresata wskazuje pouczenie w decyzji. Karę płaci się w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna (art. 201 ust. 1 ustawy o odpadach).

• Przygotuj wyjaśnienia i wniosek o odstąpienie od kary BDO

Spóźnione sprawozdanie BDO

Roczne sprawozdanie o wytwarzanych odpadach i gospodarowaniu odpadami składa się do 15 marca za poprzedni rok kalendarzowy, przez indywidualne konto w BDO (art. 76 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach). Kto wbrew obowiązkowi go nie składa, podlega karze grzywny (art. 180a) - to wykroczenie, a nie kara administracyjna.

Co zrobić: złóż sprawozdanie jak najszybciej, nawet po terminie. Ustawa nie przewiduje kar rosnących z każdym tygodniem zwłoki - grzywnę za wykroczenie wymierza się w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, a nie według tabeli. Jeśli termin uniemożliwiła awaria systemu BDO, ustawa przewiduje szczególny tryb (art. 76 ust. 2a) - zachowaj dowody awarii.

Brak ewidencji odpadów (KEO)

Posiadacz odpadów prowadzi ich ewidencję na bieżąco (art. 66 ust. 1 ustawy o odpadach). Nieprowadzenie ewidencji albo prowadzenie jej nieterminowo lub niezgodnie ze stanem rzeczywistym jest zagrożone administracyjną karą pieniężną od 1 000 do 1 000 000 zł (art. 194 ust. 1 pkt 5b i ust. 3).

Uzupełnij ewidencję w BDO na podstawie dokumentów od firm odbierających odpady (karty przekazania, faktury). Tak jak przy braku wpisu, uzupełnienie oznacza zaprzestanie naruszenia - argument za odstąpieniem od kary z art. 189f k.p.a. Sprawdź też, czy w ogóle musisz prowadzić ewidencję (art. 66 ust. 4 i rozporządzenie wydane na podstawie art. 66 ust. 5).

Najczęstsze pytania